Дирижерлау техникасын дамыту, күрделі өлшемдер. Мектеп репертуарымен жұмыс.

0

Ферматаны    тактілеу.

Фермата  (итал. сөзінен аударғанда  –тоқтау ,кідіру деген мағынаны білдіреді) — фермата орындаушының бір дыбысты не тынысталуды өз қалауынша ұзартып, созып тұруын көрсететін таңба. .Фермата жеке дыбыстардың не тыныстардың үстіне , астына қойылады. .Ферматаны  тактілеу  — дирижерлық ғылымының ең негізгі бөлімі болып табылады.. Фермата  нотаның немесе паузаның үстіне не астына қойылады, музыкалық шығарманы орындау барысында өз қалауынша ұзарту үшін ерік беріледі. .Шығарманың жылдамдығы не ғұрлым жай болса, Ферматаны  созу  қызметі, берілген жай  екпінде  болса аздау созу   ; жылдам  екпін  болса  ферматаның  күші    ұзақтау  созылады .  Ферматасы  бар  нотаны   сермеу   еш  қиындығы  жоқ ; шығарманың ортасында   кездескен  фермата өлшемге  сай  дирижерланады ,  ал соңында  қолды  ауада  қозғартпай ұзақтау  қалағанынша созу  мүмкіндігі бар   .  Дирижердың  қолы  дирижерлау қалпынан  сәл  көтерінкі  , фермата  тұсында  , хор айтушыларға  назарын  аудару .

Шығарма соңында  кездесетін  фермата   сәл  қиындыққа  соғуы  мүмкін  , аяқталатын    және  аяқталмайтын  фермата .       Аяқталатын фермата шығарма  соңғы нотасы  мен  аккордпен  аяқталады . Және шығарма соңында    музыкалық  эпизодтың , сөйлем  немесе фразаның  аяқталу  барысында   хор айтушы  коллектив   дем  алуы , немесе пауза жасау .      Аяқталмайтын ферматаны   қай нотада  ферматадан кейін  үзілмей  жалғасады .Пауза  немесе  цезура  бар жерлерін   яғни бұл  жерлерде  демді шығара алмайды .Мысалы музыка фразасының ортасында немесе сөйлем ортасында . Алдымен  аяқталатын  ферматаны қарастырайық   диридерлау барысында  бір түйін жасау ,шығарма  соңында  түін қарастыру

Мысалы  : мына шығарманы қарастырайық.

«Дударшик» шығармасы   өңдеген Леонтович   4/4  өлшемде  диридертанады  2 –ші тактіде  жартылық нотаменың үстінде  фермата , яғни үшінші , төртініші  үлесте  тұр . Фермата ұстау барысында     артық  қол  қимылын жасамас  үшін   2 –ші қол сермеудің  орнына  оңға қарай  бір үлкен  қимыл  фермата  түйінімен  көрсету . Мұндай  фермата  аяқтауда  тек  akapella  шығармаларында қолдануға болады.

Оркестрдің сүйемелдеуінде хор шығармаларын айту тиісті әрбір үлесін көрсету. Егерде фермата бір тактының ішінде тұрса онда бірақ қимылмен көрсетеміз.

Динамикалық белгілермен жұмыс.

Динамика – күшейту  дегеніміз ,дыбыс күшін  азайту немесе  арттыру дәрежесі, шығарманың  мазмұны  мен табиғи болмысы , орындаушылық ерекшеліктеріне  дыбысты күшейту  ,азайту динамика  белгілері  арқылы  көрсетіледі .Динамика белгілері  орындау  мағынасын білдіретін  италия  сөзінің бас  әріпімен  кейін  арнайы  белгілерімен  белгіленеді .

Негізгі  динамикалық  белгілер   :

P  —         ақырын  жай .

S  —         қатты

mp –       жай

mf –     орташа

PP –     өте  ақырын жай

SS –      өте  қатты

sf –       кенеттен   күшейту .

—  бірте- бірте  қатты .

  бірте-бірте  пәсейту .

Композитордың    музыкалық  шығармасында     жан дүниесін , сезімін ,ойын ,  көңіл-күйі , шығарманың  бай  көрінісі қамтылады  . Дирижер   өзінің  шеберлігімен   әр түрлі  құбылмалы  , бірте-бірте  ойда жоқта кездесетін  динамикалық белгілердің   композитордың  шығармасының  көңіл-күйін  көрсетуі  тиіс .  Музыкалық  шығармадағы  динамикалық бояуларды  анық  көрсету үшін  дирижер ұтымды оң  қолын  пайдаланады .  ұтымды  ролі ,қимыл  түрлері  :  күшті динамиканы үлкен , ұзақтау  қимылмен , әлсіз  кішкентай ,қысқа қимылмен көрсету .

Біртіндеп динамиканың ұлғаюы  —  қимылмен  бірте-бірте  ұлғайып  көбее  береді  , динамикасы  әлсірегенде  , жай темпте , музыканың баяу  характерінде   мәің қимыл, ал жылдам  екпінде,  қуатты  музыкада – кіші  қысқа қимылмен , қол бұлшық  еттеріне көп  күш  түседі , соған байланысты   қимылдар  қуатты болады.   Динамиканың  анық  көрсету  роль  жоғары  ,орташа,   төменгі болып  бөлінеді    . Күшті  динамика — күшті , орташа динамика  -орташа  , ал әлсіз динамика   -төмангі  деңгейді  көрсетеді .  Динамикалық  өзгерістерінің  салдарынан –қимылдардың  деңгейіде  өзгереді .Сол қолмен дирижерлау  барысында  алақанымен көтерілуі   жоғары  ұсыныс  бірте –бірте күшейту   «crescendo»  ,асықпай  қолдың түсірілуі бірте –бірте  динамиканың әлсіреуі   «diminuendo »  . Динамикалық  әлсіреудің  барысында  басты  , иықты  еңкейтуге  болмайды ,дирижер  корпусы өз қалпында тұрады.  Хор  айтушылардың  барлығына  дирижер  анық  көріну  үшін    биіктеу  орында  тұрады .

Тактілеу  барысында  сол  қолдың  қимылын  көрсету, оң қол  қимылына  қатысты.   Бет  әлпет  мимикасыз  күшейген  немесе әлсіреген динамикалардың қызметі  көрінбейді . Ең күшті  «fortissimo»   белгісінде  ең үлкен  жестермен   көрсетудің  қажеті  жоқ .  Күшті немесе әлсіз  айтып көрсету  түстарын  бас  изеу  арқылы  көрсетуге  болады , бірақ өте жиі емес.  Айтылған  барлық  ескертулерді  орындау , шығарманың өз деңгейінде   жеңіл  әрі ұтымды ,динамикелық  блгілері анық  ,бояуын анық  көрсету   — диржердың  профессионалды мәреге жетуі.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ