Адамның тірек қимыл аппараты.

0

Жоспар:

  1. Тірек – қимыл жүйелі мүшелеріне жалпы сипаттама.
  2. Сүйектер туралы ілім – остеология.
  3. Сүйектің құрылысы, химиялық құрамы.

Лекция мәтіні

            Тірек – қимыл жүйелі мүшелеріне қаңқа, сіңір, буын және бұлшық еттер  жатады. Адам қаңқасы жануарлар қаңқасына ұқсас.Одан айырмашылығы:

  • адамның омыртқа жотасында ерекше иілімдер -лордоз,кифоз болады.
  • адамның көкірегі жануарларға қарағанда кеңейген,
  • адамның жамбасы жануарларға қарағанда  жалпайған,
  • адамның жануарлардыкіндей тұмсығы болмайды.

Қаңқа- скелет ( грекше skeleton- кеберу) адам және жануарлар денесіне белгілі бір пішін берумен бірге, тірек- қимыл және қорғаныш қызметін атқарады. Бұлшық ет, сіңір және буындар болмаса адамның қаңқасы тиісті қызметтерді атқара алмайды.

Қаңқа — тірек – қимыл жүйелі мүшесінің таяныш бөлігі, ал бұлшық еттер олардың белсенді қозғалтқыш бөлігі  болып табылады.

            Сіңірлер мен буындар қаңқаның сүйектерін бір-біріне байланыстырып,буын түзіп, қимылдың беріктігін, бекемдігін сақтайды және қозғалуға икемді етеді. Бұлшық еттер буындарды айнала шандып, жалғасатын 2-3 сүйекті бір-бірімен байланыстырады және жиырылған кезде сүйектерді біріне-бірін бірде жақындатып, бірде алшақтатады. Бұлшық еттердің бұл қызметін динамикалық қызмет деп атайды.

Адамның қаңқасы 250 сүйектен  құралады.  Оның 85-сі жұптасқан және 80-ні тақ сүйектер. Сүйек-мүше, ол арнаулы қызмет атқарады және негізінен сүйек ұлпасынан  түзіледі. Сүйектердің барлығы сүйек қабығымен қапталады.  Бұл өте жұқа және дәнекер ұлпасынан құралған қабат. Сүйек қабығында қан тамырлары, нерв ұштары болады.  ол екі сыртқы және ішкі қабаттан  құралады. Сыртқы талшықты қабатқа бұлшық ет пен сіңір берік жалғасады да ішкі қабаты сүйек түзетін остеобласт жасушаларынан тұрады.

Сүйек екі қабаттан құралады. Сыртқы қабаты тығыз заттан астыңғы қабат кемікті заттан түзіледі.  Сүйектің қатты заттарының үш қабаты бар. Сыртқы қабаты бір-бірімен өзара қабаттасып сүйекке цилиндр тәрізді  пішін береді. Ішкі қабат жіліншіктің майын қаптай орналасады.

Сүйектің ортаңғы қабаты аса қатты, әрі тығыз.  Сүйекке беріктік пен қаттылық беретін зат остеондар. Сондықтанда сүйектің құрылым бірлігіне остеон жатады.

Сүйек органикалық және минерал заттардан тұрады. Са тұздары, Р қышқылы, Mg, C қышқылы, NaCl минералды заттарды құрайды.  Ал органикалық бөлігін негізінен оссеин деп аталатын заттан тұрады.

Қыштан 30 есе, гранит 2,5 есе мықты тек темір берік.

Сүйектің берік болуы минералды заттарға байланысты. Серпімді болуы оссеинді заттарға байланысты. Біршама сүйектердің 1/3 бөлігі минералды затының 2/3 бөлігі органикалық заттардан құралатыны да мәлім.

Сүйектерді жіктеу.

Пішіні мен көлеміне  байланысты және атқаратын қызметіне қарай сүйек ұзын, қысқа (кемікті), жалпақ және аралас сүйек болып бөлінеді.

А) Ұзын сүйек немесе  тіліктің екі ұшы жуандау, ортаңғы бөлігі жіңішке, іші қуыс келеді.  Жуантық екі ұшы жіліктің басы немесе эпифизі, ал ортаңғы бөлігі жіліктің денесі немесе диафизі деп аталады.  Жіліктің екі  басындағы буын беті жылтыр шеміршекпен қапталады. Диафиз бен эпифиз аралығы метафиз деп аталады.  Эпифизде сүйектің қызыл майы диафизде  сары майы болады.

            Сүйектің дамуы:

 Сүйек ұрық жапырақшасының мезодермалық бөлігінен қалыптасады.  Сүйек затын жасайтын   жас жасушалар остеобластар, ал сүйек затын бұзып, жоятын заттар  остеокластар деп аталады. Остеобластар остеоциттерге айналған кезде аралық заттың түзілуі тоқталады. Дәнекер ұлпасы мен шеміршек ұлпасының сүйектенуі остеогенез деп аталады.  Ол төрт жолмен жүреді.

А) Дәнекердің ішінен сүйектену

Б) Шеміршек қабығынан сүйектену

В) Сүйек қабынан сүйектену

Г) Шеміршектің ішінен сүйектену.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ