Эвристикалық іс-әрекет элементтерін жүйелі қолдану

0

Жоспары:

1.Комбинация.

2.Жүйелік жақындау. (Системный подход).

3.Есептерді логикалық-эвристикалық зерттеудің және кері байланыстар негізінде шешу    жоспарын тізбектей корректировка жасаудың жүйелік әдістері.

Қолданылатын әдебиеттер тізімі.

Негізгі:

1.Пошаев Д.Қ. Ғылыми – педагогикалық зерттеу негіздері Шымкент, 2003.

2.Асқаров Е., Балапанов Е., Қойшыбаев Б. Ғылыми зерттеулердің негіздері.Оқу-әдістемелік құрал. А., 2004.

3.Введение в научные исследование (Под. Ред. В.И.Журавлева).М,1998.

4.Герасимов И.Г. Структура научного исследование.- М,1995.

5.С.Мақпырұлы. Курстық және дипломдық жұмыстар. Қазақстан жоғары мектебі. 2005.№4.

6.Загвянский В.И. Учитель как исследователь.- М,1980.

7.Квиткина Л.Г.Научное творчество студентов.-М,1980

8.Е.С.Асқаров,Е.А.Қойшыбаева. Ғылыми зерттеулердің негіздері.А,2004.

     9.Соколов В.Н. Педагогическая эвристика. М., 1995. С.110-206.

     10.Эвристика. Разработано О.Е.Столяровой.

Қосымша:

1.Роках А.Г. Логика и эвристика научно-технических решений. Саратов, 1991, С.39-87.

2.Гурова Л.Л. Психологический анализ решений задач. Воронеж, 1976.С.32-52, 898-177, 236-304.

3.Шумилин А.Т. Проблемы теорий творчества. М., 1989. С.13-32,54-71.

4.Пушкин В.Н. Эвристика-наука о творческом мышлении. М., 1967.

5.Серебрянников О.Ф. Эвристические принципы и логические исчисления. М., 1970.

Лекция мәтіні

            1.Эвристикалық  іс-әрекет  элементтерінің  системасын  қарастыру  есептерді  шығару   іс-әрекетінде  информациялық процестерді және  ойлау   белсенділігін ұйымдастыруға  бағытталған. Мәліметтер  және  мақсат  арасында  шамалы  информациялық үзінділері бар есеп үшін,  оларды жою үшін  шамалы   әрекеттер керек. Күрделі есептерде  эвристикалық  іс-әрекеттің  көлемі  және   қажеттілігі  артады (өседі), сондықтан   бұл есептерді шығару  үшін  эвристикалық іс-әрекеттердің    комбинациялары   (амалдары) ( комбинация (амал)-бұл  бір  оймен  біріктірілген  әрекеттер  тәсілінің жиынтығы) және  эвристикалық  іс-әрекет  элементтер  жүйесін  жұмылдыру  қажет; мұндай  шешім  алғашқы  жоспардағы   кемшіліктерді  жою  үшін  арналған, ал есептің мәліметтері   және  мақсаты арасындағы байланыстардыңі  ықтималдарына  негізделген. Басқаша  айтқанда  алғашқы жоспар, ереже  бойынша,  гипотетикалық, онда шындық түйіндері ықтималдармен  кезектеседі.Мұндай  іс-әрекет  ғылыми  мағлұматтардың және  әлеуметтік  іс-тәжірибенің  жүйелі тәсіліне негізделеген.(жүйелі тәсіл бұл  ғылыми  мағлұматтардың  және іс-тәжірибенің  методологиялық бағыты, обьекттерді  жүйе  ретінде  қарастыруға  негізделген) немесе  есепті логико-эвристикалық зерттеудің  жүйелі әдісі және осындай зерттеу  жолында  осындай жаңа  информацияны  алу және  пайдалану  негізінде жоспарлардың  дәйекті (бір ізді) коррекциясы  (коррекция  алдын-ала  келісілген,  элементтердің байланысы  және  бір-біріне  тәуелділігі). Жүйелі  тәсіл  методикасы  жүйе  анализбен  тығыз  байланысты, яғни  ғылыми  және  техникалық  сипаттағы  күрделі  проблемалардың шешімін дәләлдеу үшін  пайдалынылатын,  методологиялық амалдардың жиынтығы.

            2.Мұндай  әдістер  келесі  принциптерге  (түлкі бастама) және  ұғымдарға (пікір) негізделу керек.

1.Іздену –информациялық сипаттағы  іс-әрекеттердің  барлығы  және  ойлаудың психологиялық  белсендетілуі есепті  шешу  жоспарын құруға  (1), бағытталу  керек, ол  логика-эвристикалық   процесте  оның  зерттеулері  коррекцияланады  және  мәліметтер   және   мақсаттың  байлансы  логикалық  дәлелге  дейін  жеткізіледі, яғни   ең  анық жоспар.

2.Алғашқы  жоспарды  құрастыру  есептің  құрылымдық   компоненттердің  ерекшеліктерін  анықтауға  негізделген,  әр бір  компоненттерді ұқыпты  зерттеу  және   алдын шешілген нақты есептің  ерекшелігін  анықтау, олардың  шешімінің   алгоритмі  ұсынылады.

3.Логика-эвристикалық  іс-әрекет  шешімде  жүзеге  асады, қарапайым (элементарлы ) эвристикалық іс-әрекеттен  бастап  анық  жоспар  құрастырылуы  мүмкін. Керісінше  жағдайда  эвристикалық     іс-әрекет күшейтіледі  және  күрделенеді,онда  әр-түрлі  эвристикалық  операциялар  және   стратегиялар  келтіріледі, бұл  мүмкін болған   информациялық  ізденуді қамтамсыз  етеді.Олар  шыңға жақын  пікірлермен  байланыстырылады.

  1. Методикада шын білімнің   материалының  кемшіліктерін  толықтыруға  тырысып жатқан жоқ.Ол ізденуді   ұйымдастыруға, ойлауды  белсендетуге  және  оптималды  информациялық  жағдайды  қалыптастыруға  көмектеседі, іздену  сұрақтарын  және есепті шығарушыны жалпыдан керекті  информацияны  сұрыптауға   ынталандырады.
  2. Методиканың ең негізгі эдлементтерінің  бірі  болып  ретроспективті  зерттеу  кезеңі  болып  табылады,  ол шешімнің  басқа  жолдарын табуға  бағытталған,  яғни  ол  келесі  есептерді  нәтижелі  шешуге  мүмкіндікті  қамтамасыз етеді.

3.Есептерді зерттеуде  логико-эвристикалық жүйелі  әдіс  және  кері  байланыстардың   негізінде   шешімнің  дәйекті  ( бір ізді)   корректировкасының жоспары

1.Қарапайым  эвристикалық  іс-әрекетті  өткізііңіз. Мәліметтер және  белгісчіз  арасында   логикалық  байланысты  орнатуға  болама? Егер болса  онда  жоспар  құрыңдар  және  жүзеге  асырыңыз.Ретроспективті ( өткенді шолатын)  анализ  шешімін  тексеріңіз.есептерді  талдап  қорытуға болама? қайсысын ? Егер шешім  табылса, онда  сіздің  есебіңіз  алгоритмдік  сипатта  болған. Егер  жоспар  болмаса, онда  оны құрастыруға  кірісіңіз.

2.Ол үшін есептің  компонеттерін  әрі қарай зерттеуге  кірісіңіз-құрылысы, құрылымы  және  мазмұны. Алдын кездескен  компоненттерден  қандай  айырмашылықтары бар?  Ол  айырмашылықтар  жоспарға  қалай әсер  етуі  мүмкін?Есептің негізгі  түсініктерін  белгілеңіз. Олар  қандай  информацияны  әкелуі  мүмкін? Анализ , синтез және  олардың   комбинациясының  (жиынтығының) негізінде  жоспарды  құрастыруда  мүмкіндігін  бағалаңыз.Логикалық және  эвристикалық ойлау  негізінде  жоспардың  үлгісін  жасаңыз және  ондағы  кемшіліктерді  белгілілеңіз.

  1. Кемшіліктерді алдымен шындыққа  жақын  немесе   дәлелденетін  ой  арқылы  жоюға  тырысыңыз. Кейін  жақын ой  пікірді   дәлелді  ойға   жеткізуге  тырысыңыз,  яғни   дәлелдеңіз. Қай  информация  жеткіліксіз? Неге  күмәнданып  жатырсыз? Жоспарды дәлелдеуді  жалғастырыңыз.
  2. Егер сіздің жоспарыңызда  әлі    кемшіліктер болса,  сәйкес  келетін  эвристикалық   операцияны   пайдаланыңыз. Соның негізінде  жоспардағы  кемшіліктерді  жойыңыз.

Жоспарды  коррекциялаңыз(түзету).

  1. Жоспарда әліде сезілетін   кемшіліктер бар. Сыртқы   информацияны  қарастырыңыз. Жасырынды анықтаңыз.Жоспарды коррекциялаңыз(түзетіңіз).
  2. Жоспарда кемшілік бар. Екі жақты редукцияны (жеңілдеті, жетілдіру ) өткізіңіз. Жоспарға қандай қосымшалар  енгізу керек?  Мүмкін сіз біренеше  эквивалентті   (баламалы, құны бірдей ) есептерді көріп жатсыз.
  3. Шешу мүмкін болмай  жатыр. Бір  жақты  редукция  (жеңілдету, жетілдіру) жүргізіңіз. Сізге  ең  жақын  есепті шешу  жоспарға   корректировканы (түзетуді ) енгізіңіз.

8.Жоспарда  кемшілік бар . Есепке  батыл  «әрекет»   өткізіңіз: Мәліметтерден  барлық  мүмкін  екен деген   өлшемдерді  табыңыз, оларды   комбинациялаңыз,  жаңаларды  алыңыз және  т.б.  Алған   нәтижелердің  байланысын  бақылаңыз,  жоспарды  жақсартатын  бағыттарды  таңдаңыз. Жоспарды  коррекциялаңыз  (түзетіңіз).Егер жоспар  жеткілікті  дәрежеде   байланысты болса, біртіндеп  қалған  кемшіліктерді  жойып оны  жүзеге асыруға кірісіңіз.

  1. Бәрі бір сізді  жоспар   қанағаттандырмаса  онда  ода елеулі  кемшіліктер бар.Басқа   эвристикалық   операцияларды  пайдаланып  одан   жаңа   информацияларды табыңыз. Жоспардағы   кемшіліктерді  жойыңыз.
  2. Есепті жоспар бойынша  шешіңіз. Шешімді   ретроспективті  (өткенді  шолатын) анализ арқылы  тексеріңіз. Есепті шешу   процедурасында   қиыншылық  тудырған   бөлімдерді  белгілеңіз. Себебін  анықтаңыз. Есепті  қатесіз шешуге  боладыма? Басқа  жоспар  болуы  мүмкінбе? Қандай? есепті  жалпылауға тырысыңыз.

            Бұл  әдіс  оқу  есептерін  шешуде  жүйелі   айқындауға,  ( жүзеге асыруға) мүмкіндік және  жүйелілікке   негізделген. Жүйелілік  жүйелі  құрылымдардың және  олардың  өзар  қарым-қатынасытң  әртүрлілігі  туралы  ғылым.Яғни   бұл  жағдайда  педагогикалық   эвристиканың барлық  мүмкіншіліктерін  пайдаланады. Бұл  әдістің құрылымы  кері  кері  байланысқа  негізделген. Іс-әрекеттің  әрбір  кезеңі  бұл  мақсатқа   жетудің  белгілі  қадамы.

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ