Қазақ тарихын айқындайтын шетелдегі 5 ескерткіш

Қазақтың ізі қалмаған жер, даңқы жетпеген ел жоқ. Соның бір дәлелі шетелдерде салынған ескерткіштер.

Дереккөз: e-history.kz
0
©ehistory.kazakh.ru

Бүркіт ұстаған қазақ

Бүркіт ұстаған қазақ ескерткіш Франция

«Бүркіт ұстаған қазақ» деп аталатын мына мүсін Француз Ривьерасындағы Ментон қаласының ботаника бағында тұр. Авторы Наполеон армиясының солдаты Евгений Лансер. Ол 38 жасына дейін ол осындай 400-ге жуық шығарманың авторы атаныпты. Алайда аталған туындысын император Александр үшінші кезінде Францияға тарту еткен… Лансердің жұмыстарының ішінде украиналықтардың, Кавказ бен Орталық Азия халықтарының тұрмысы бейнеленген мұндай туындылар көп.

Бейбарыс мешіті

Бейбарыс мешіті

Байбарыс дарынды қолбасшы ғана емес, өз дәуірінде зәулім ғимараттар, көрнекті мешіттер, биік қорғандар мен қамалдар салдырған дана басшы болды. Ғимараттардың бірқатары сақталған.

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев: «Ерекше ерлігі, асқан ақылымен құлдықтан хандыққа дейін көтерілген. Египеттей алып елді 17 жыл бойы билеп, моңғол жаулаушыларынан крест жорығын бастаушылардан жалпы араб әлемін сақтап қалған біздің ұлы бабамыз Байбарыстың бала кезінде тұтқынға осы Атырау бойынан әкетілгені, өзінің сүйегі осындағы Беріш тайпасынан екенін көптеген тарихшылар кезінде жазып қалдырған. Мен ана жалы Мысыр еліне барғанымда Байбарыс салдырған мешітте Құран оқыттым. Даңқты бабамызды арабтардың қалай құрмет тұтатынын өз көзіммен көрдім», – деген болатын.

Қазақ көші

Қазақ көші ескерткіш Қытай

Бұл – Қытайдағы бұрынғы Сарсумбе, қазіргі Алтай қаласында орнатылған ерекше ескерткіш. Қыран өзенінің жағасына қойылған тамаша ансамбль қазақ өмірін, шаруашылығынан сыр шертеді. Әсіресе көштің сән-салтанатын барынша нанымды суреттейді.

 

 

Жәнібек ханның дулығасы

Жәнібек ханның дулығасы

Атақты Жәнібек ханның дулығасы АҚШ-тағы «Метрополитен» өнер музейінде сақталыпты. Жақында ғана жарияланған бұл дулығаны АҚШ ғалымдары Алтын Орда ханы Жәнібек ханға тиесілі болуы мүмкін дейді. Оған дулығаның төменгі жағында араб әріптерімен жазылған жазу айқын дәлел. Дулыға темірден жасалған, биіктігі 20-23 сантиметр, диаметрі 22 сантиметр, үстіңгі жағы үшкір қырлы болып келеді, ал, төменгі жағында араб әріптерімен ойылып, күміспен көмкеріліп «Жеңімпаз сұлтан Махмұд Жәнібек хан» деп жазылыпты. Сонымен қатар дулыға Қазақстанда табылған 84 дулығаның ішінде тарихи құндылығы жағынан алғашқы бестікке кіреді екен.

Орхон-Енисей ескерткіштері

Орхон Енисей жазбалары ескерткіш

Қазіргі Моңғолия жеріндегі Орхон-Енисей ескерткіштері — көне түркі жазба тарихи-мәдени құндылықтары. Мұндағы жазулар сыры көп уақытқа дейін беймәлім, қай тілде жазылғандығы белгісіз болып келген. Орхон-Енисей жазбаларын ғылымда руналық жазбалар деп те атайды.

1893 жылы ғана даниялық ғалым В. Томсенқұпия жазуды оқудың кілтін ашады. Біраз жылдардан кейін орыс ғалымы В.В. Радлов Орхон өзені бойынан табылған үлкен тастардағы жазуды толық оқып, аударып шықты. Орхон-Енисей жазбалары Шығыс Түркі қағанатының қағаны Білге мен оның інісі Күлтегін қабірлеріне қойылған орасан зор құлпытастарға қашап жазылған жыр жолдарынан тұрады.

 

 

Сайтта мәтіннен қате таптыңыз ба? Мәтінді белгілеп, Ctrl+Enter пернелерін басыңыз!

Өз пікіріңізді қосыңыз

avatar
wpDiscuz